Μάνος Χατζιδάκις, Εκμαγείο μέλλοντος χρόνου

 Μάνος Χατζιδάκις

 

ΕΚΜΑΓΕΙΟ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΟΝΟΥ

 Πανάρχαια βούληση του ανθρώπου, να υποτάξει τον Χρόνο, να τόνε βάλει στο χέρι του, για να μπορέσει η επιλεγμένη στιγμή, να παραμείνει αιώνια και μετέωρη στον ορίζοντα, σημάδι κολακευτικό από το πέρασμά του, μια κι η στιγμή, η επιλεγμένη, τον φανερώνει, πρώτη φορά, ολόκληρο. Πόσες φορές δεν ζήτησα να θανατώσω τον Χρόνο, για να κρατήσω την μια στιγμή, ετούτη την μο­ναδική, απόλυτα δική μου.

-     Δοκίμασε, μου λέει, και θα δεις - ο Χρόνος.

-     Θα δοκιμάσω κι ας μην δη - λέω του Χρόνου.

Κι έτσι ο αγώνας αρχινάει αστόχαστος, και σπρώχνομαι ν’ αγκιστρωθώ στον λεπτοδείχτη για να μην προχωρήσει η στιγμή, τούτη που με φωτίζει ολόκληρον, συμπληρω­μένο με το άλλο πρόσωπο που αύριο Θάνε μακριά μου. Κι όλο το πάθος μου, δε με βοηθάει παρά να σπάσω τ’ άγκιστρο του ρολογιού και να βρεθώ στο πάτωμα πεσμέ­νος, μ’ ένα ασημένιο τόξο στο λαιμό, και με το χέρι κόκ­κινο από το αίμα. Η ώρα προχωράει αμείλικτη - καθώς και η αποσύνθεσή μου. Πώς να δεχτώ ότι κάποτε εγώ δεν θα σ’ αγγίζω κι ο Χρόνος δε θα σε περιέχει; Κι ακόμα πώς να αποδεχτώ τον κόσμο σαν πραγματικό, όταν δεν θα τον βλέπω, δεν θα τον αισθάνομαι και δεν θα με περιέχει; Η άσκηση του νου και της ψυχής, με στόχο τον βαθμιαίο αφανισμό μας, αρχίζει με τεχνική οδυνηρή για να συνθέσει την οριστική εξαφάνιση. Να ένα παιχνίδι ελκυστικό που καίει τα χέρια και το αίσθημα και καθιστά τους εραστές του Χρόνου ανάπηρους και διαπλανητικούς.

Μα ας περάσουμε στον Χρόνο και στα προβλήματα που μάς γεννά η κατάκτησή του. Πρόβλημα πρώτον. Και πώς να τον βολέψουμε; Πού να τον βάλουμε να κατοικήσει; Πρόβλημα δεύτερον. Πώς να τον διατηρήσουμε ακίνητο και ζωντανό μαζί; Πρόβλημα τρίτον. Πώς να τον λησμο­νήσουμε, ώστε να μην συμβεί και γίνει αυτός το πάθος μας και η διατηρητέα στιγμή, τυχαία.

Κατά πως βλέπετε, το θέμα είναι πολύπλοκο, πολυδιά­στατο και περιέχει ερωτήματα αναπάντητα. (Θυμηθείτε, παρακαλώ, τον Τσάρλς Αιβς. Αυτός είχε μια κάποια γνώση ή γεύση από αναπάντητο ερώτημα).

 

Και συνεχίζω: Ο μέλλων χρόνος, ο παρών, κι ο παρελθών μαζί τους κινούνται αδιάκοπα συγχρόνως, κι όχι δια­δοχικά. Κατά συνέπεια η στιγμή που θα την επιλέξουμε για νάναι η ταυτότητά μας, περιέχει ένα λάθος, μιας και δεν είναι δυνατόν ν’ αντιληφθούμε τον εαυτό μας πριν και σήμερα και αύριο μαζί με το άλλο πρόσωπο, το ίδιο άγνωστο στο αύριο και στο πριν. Παρασκευάζουμε λοι­πόν εικόνα αυθαίρετη, που δήθεν μάς ταιριάζει, μάς συμ­πληρώνει και μάς καθιστά αυτάρκεις, ενώ ξεφεύγει από τα χέρια μας η ίδια ετούτη η στιγμή, με ό,τι έγινε και με ό,τι θα συμβεί. Πώς είναι δυνατόν να ήμαστε συμπληρω­μένοι, όταν αποτελούμε εγώ κι ο φίλος μου σαν παράδει­γμα, τα δύο έκτα ενός απλησίαστου φανταστικού αριθμού; Κι ας πούμε πως τον πιάσαμε τον Χρόνο. Τον παγιδέψαμε και η στιγμή αιχμαλωτίστηκε στη χούφτα μας. Οφείλουμε κατασκευή εκμαγείου. Ένα κεφάλι μπρούτζινο, τοποθετημένο ανάσκελα, με μάτια, μύτη, στόμα, χαρακτηριστικά ακίνητα και ακριβώς, πάνω στην ολοκλήρωσή μας. Ποιο θαν το πρόσωπο; Του Χρόνου ή το δικό μας; Και πόση θάχει αντοχή να μάς περιέχει έτσι νεκρό - πάλι μέσα στον Χρόνο; Ούτε ένα δευτερόλεπτο, το αιχμαλωτισμένο. Γιατί την ώρα που δολοφονούσαμε τον χρόνο εκμηδενίζαμε και το τυχαίο που μας περιείχε, ώστε να μείνει στο διάστημα το φως και η εικόνα μας μαζί, να τριγυρνάει αδιάκοπα, αιώνια στον χώρο τον διαπλανητικό άπου καμιά έλξη, ούτε υπάρχει, ούτε μπορεί να μάς επαναφέρει στο επιθυμητό μαγνητικό πεδίο μιας οποιασδήποτε πλανητικής επιφάνειας.

Κι έτσι καθώς θα ταξιδεύουμε πετώντας ανάμεσα απ’ τους πλανήτες, χωρίς την πιθανότητα επιστροφής, και στην περίπτωσή μας επιστροφή σημαίνει θάνατος, έτσι καθώς λοιπόν, θα τριγυρνάμε ολομόναχοι, μετέωροι, σαν το ση­μάδι χρόνου δολοφονηθέντος από την παράκαιρη και αναπηρική μας λαιμαργία, ίσως τότε αντιληφθούμε, με μια απόκρυφη διάσταση, αυτούς τούς στίχους που φανε­ρώνουν την τραγική προσπάθεια του ποιητή να συνομι­λήσει με το υπερβατικό.

 
Ο χρόνος ο παρών κι ο χρόνος ο παρελθών
είναι ίσως παρόντες στον μέλλοντα χρόνο
Κι ο μέλλων περιέχεται στον παρελθόντα
 

Και προ παντός, ν’ αντιληφθούμε, επί τέλους, αυτό το από κατασκευής χρόνου αξίωμα στη συνέχεια του ίδιου ποιητή.

 
Αν όλος ο χρόνος είναι αιωνίως παρών
Τότε όλος ο χρόνος είναι αναλλοτρίωτος.

(Κυριακή, 30 Δεκεμβρίου 1979)

... χωρίς άφιξη

Πρόσωπα-κόσμοι

εκατόμβη άδικη

των κερδοσκόπων

...
Όμως ο τόπος που τον πελεκούν και που τον καίνε σαν το πεύκο, και τον βλέπεις
είτε στο σκοτεινό βαγόνι, χωρίς νερό, σπασμένα τζάμια, νύχτες και νύχτες
είτε στο πυρωμένο πλοίο που θα βουλιάξει καθώς το δείχνουν οι στατιστικές,
ετούτα ρίζωσαν μες στο μυαλό και δεν αλλάζουν
ετούτα φύτεψαν εικόνες ίδιες με τα δέντρα εκείνα
που ρίχνουν τα κλωνάρια τους μες στα παρθένα δάση
κι αυτά καρφώνουνται στο χώμα και ξαναφυτρώνουν·
ρίχνουν κλωνάρια και ξαναφυτρώνουν δρασκελώντας
λεύγες και λεύγες·
ένα παρθένο δάσος σκοτωμένων φίλων το μυαλό μας.
Κι α σου μιλώ με παραμύθια και παραβολές
είναι γιατί τ’ ακούς γλυκότερα, κι η φρίκη
δεν κουβεντιάζεται γιατί είναι ζωντανή
γιατί είναι αμίλητη και προχωράει·
στάζει τη μέρα, στάζει στον ύπνο
μνησιπήμων πόνος. 
...

Ο Γιώργος Σεφέρης έγραψε τον Τελευταίο σταθμό μέσα σε ένα διαφορετικό ιστορικό πλαίσιο (1944), αλλά ο λόγος του πόσο ακουμπά και αυτή την τραγωδία ...

...

Ο άνθρωπος είναι μαλακός και διψασμένος σαν το χόρτο,

άπληστος σαν το χόρτο, ρίζες τα νεύρα του κι απλώνουν·

σαν έρθει ο θέρος

προτιμά να σφυρίξουν τα δρεπάνια στ’ άλλο χωράφι·

σαν έρθει ο θέρος

άλλοι φωνάζουνε για να ξορκίσουν το δαιμονικό

άλλοι μπερδεύουνται μες στ’ αγαθά τους, άλλοι ρητορεύουν.

Αλλά τα ξόρκια τ’ αγαθά τις ρητορείες,

σαν είναι οι ζωντανοί μακριά, τί θα τα κάνεις;

Μήπως ο άνθρωπος είναι άλλο πράγμα;

Μην είναι αυτό που μεταδίνει τη ζωή;

Καιρός του σπείρειν, καιρός του θερίζειν.

...

7η Συνάντηση (24/2/2025)

 

Κώστας Μανίκης, Dragon Eye

A. Ο Ιωσήφ Μανίκης εισηγήθηκε το θέμα: "Χρόνος και πρόσωπο: Μια Σχετικιστική Προσέγγιση μέσα από τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο και τη ζωγραφική".

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Ντίνα Παπούδα.

Β. Ο Γιώργος Αποστολίδης εισηγήθηκε το θέμα: "Ξαναδιαβάζοντας Το πορτραίτο του Dorian Gray του Oscar Wilde".

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη.

6η Συνάντηση (17/2/2025)

 

Iannis Xenakis, Polytope

Α. Ο Βασίλης Τριγωνίδης-Καράδαης εισηγήθηκε το θέμα: Ο χρόνος στα πορτραίτα του Lucian Freud: Αλήθεια, πάθος και αναπόφευκτο αγκαλιασμένα.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε ο Ανδρέας Γκένιος.

Β. Η Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη εισηγήθηκε το θέμα: Ο χρόνος και η προσωπική βίωσή του [μέσα από τρία σύντομα αφηγήματα και ένα ποίημα]. 

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Μαρία Αναγνωστίδου.

5η Συνάντηση (10/2/2025)

 

Pink Floyd, Time

Α. Ο Θεολόγης Ανδρονίδης εισηγήθηκε το θέμα: Ο χρόνος και το πρόσωπο, και μας πρόσφερε το κείμενό του σe pdf.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε ο Ιωσήφ Μανίκης.

Β. Η Χριστίνα Παπαδημητρίου εισηγήθηκε το θέμα: Ο χρόνος ως αρωγός ή αντίμαχος στην αυτοπραγμάτωση  του προσώπου.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Ελένη Βασιλείου-Βαρούδη.

4η Συνάντηση (3/2/2025)

 

John Cage: 4'33'' / Petrenko · Berliner Philharmoniker

Α. Η Ελένη Βασιλείου-Βαρούδη εισηγήθηκε το θέμα: Καιρός, ο θεός της ευτυχούς στιγμής.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Μαρία Αναγνωστίδου.

Β. Η Μαριάννα Δώδου εισηγήθηκε το θέμα: Απειρο-ποίηση του προσώπου και προσωπο-ποίηση του απείρου: Lévinas – Rûzbehân / Corbin, face à face και μας πρόσφερε το κείμενό της σε pdf.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε ο Βασίλης Τριγωνίδης-Καράδαης.

Wanderer in Time

 

Konstantin Vassiliev, Wanderer in Time

3η Συνάντηση (27/1/2025)

 

Μέτοικος

Μουσική: Georges Moustaki - Le Métèque

Στίχοι: Δημήτρης Χριστοδούλου

Α. Η Ντίνα Παπούδα εισηγήθηκε το θέμα: Ζαν ντ' Ορμεσσόν, η ιστορία του περιπλανώμενου Ιουδαίου: το πρόσωπο διασχίζει τον χρόνο.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε ο Ανδρέας Γκένιος.

Β. Η Μαρία Αναγνωστίδου εισηγήθηκε το θέμα: Το πρόσωπο: ο πυρήνας του Αστικού Δικαίου.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Μαριάννα Δώδου.

2η Συνάντηση (20/1/2025)

Ooh La La, Faces

 

A. Ο Ανδρέας Γκένιος εισηγήθηκε το θέμα: Λουκάς Σαμαράς: Σκηνοθετώντας την εικόνα του.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Ντίνα Παπούδα.

Β. Η Μαρία Αναγνωστίδου εισηγήθηκε το θέμα: Το Πρόσωπο και ο Χρόνος: συμμετρίες και ασυμμετρίες.

Την εισήγηση και την συζήτηση συντόνισε η Χριστίνα Παπαδημητρίου.

Fayum

Η συλλογή ρωμαϊκών πορτρέτων 2.000 ετών που ανακαλύφθηκαν στις αιγυπτιακές νεκροπόλεις είναι ένα συναρπαστικό μείγμα ρωμαϊκών, ελληνικών και αιγυπτιακών πολιτιστικών παραδόσεων. Αυτά τα έργα, που συχνά αναφέρονται ως πορτρέτα Fayum (πήραν το όνομά του από τη λεκάνη Φαγιούμ όπου βρέθηκαν πολλά), είναι από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα αρχαίας ταφικής τέχνης. Χρονολογούνται από τη ρωμαϊκή περίοδο στην Αίγυπτο (1ος-3ος αιώνας μ.Χ., δίνουν μια ζωντανή και προσωπική ματιά στις ζωές ατόμων πριν από χιλιετίες.

Αυτά τα πορτρέτα ήταν ζωγραφισμένα σε ξύλινα πάνελ ή λινά σάβανα και ήταν συνδεδεμένα με μούμιες, καλύπτοντας το πρόσωπο του νεκρού. Σε αντίθεση με τις εξιδανικευμένες απεικονίσεις που συχνά παρατηρούνται στην παλαιότερη αιγυπτιακή τέχνη, αυτά τα πορτρέτα είναι ιδιαίτερα ρεαλιστικά, αποτυπώνοντας μοναδικά χαρακτηριστικά προσώπου, χτενίσματα και εκφράσεις, που τα κάνουν να φαίνονται εξαιρετικά μοντέρνα. Η χρήση τεχνικών encaustic (χρωματισμένο κερί) ή tempera paint έδωσε στα πορτρέτα μια φωτεινή και ζωντανή ποιότητα.

Τα άτομα που απεικονίζονται ήταν συχνά πλούσια μέλη της ρωμαϊκής αιγυπτιακής κοινωνίας, αναμειγνύοντας ρωμαϊκά ρούχα, χτενίσματα και κοσμήματα με αιγυπτιακές ταφικές παραδόσεις. Αυτή η συγχώνευση πολιτισμών αντανακλά την κοσμοπολίτικη φύση της Αιγύπτου υπό ρωμαϊκή κυριαρχία. Η προσεκτική λεπτομέρεια των ενδυμάτων και των διακοσμητικών προσφέρει επίσης εικόνα της μόδας και της κοινωνικής υπόστασης της εποχής.

Αυτά τα πορτρέτα δεν αποτελούσαν μόνο απόδειξη καλλιτεχνικής δεξιότητας αλλά εξυπηρετούσαν και έναν βαθιά προσωπικό και πνευματικό σκοπό, εξασφαλίζοντας ότι η ταυτότητα του νεκρού διατηρείται στη μεταθανάτια ζωή. Σήμερα θεωρούνται μερικά από τα πιο αξιοσημείωτα σωζόμενα παραδείγματα ελληνορωμαϊκών πορτρέτων και στεγάζονται σε μουσεία σε όλο τον κόσμο, προσφέροντας μια διαχρονική σύνδεση με τους ανθρώπους της αρχαιότητας.

Αναδημοσίευση

1η Συνάντηση (13/1/2025)

Στην πρώτη φετινή διαδικτυακή μας συνάντηση ξεκινήσαμε με ένα τιμητικό αφιέρωμα στην εικαστικό Παυλίνα Καζαντζίδου-Δώδου, την οποία και γνωρίσαμε καλύτερα στο 1ο διαδικτυακό "ποιητικό" περί λευκού project το 2021. 

Στην εναρκτήρια αυτή συνάντηση προσκεκλημένοι ήταν: όσες/όσοι συμμετείχαν στην 1η εκείνη συνάντηση, τα άτομα που συμμετέχουν στο φετινό project, μέλη του ΔΣ του Συλλόγου Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών Σερρών, και κάποιες φίλες.

Α. Χαιρετισμός του Παναγιώτη Αναστασιάδη, αντιπροέδρου του Συλλόγου Φίλων Γραμμάτων και Τεχνών Σερρών

Β. Σύντομη γνωριμία μας

Β. Σύντομη αναδρομή στα διαδικτυακά project  από το 2021 και μετά.

Γ. Προβολή video για την Παυλίνα Καζαντζίδου-Δώδου και ειδικότερα τις φιλοτεχνημένες με κασσίτερο ευχετήριες συνήθως κάρτες της, τα μικρά "κοσμήματα" (17΄) και συζήτηση

Δ. Στο φετινό project συμμετέχουν:

Μαρία Αναγνωστίδου

Θεολόγης Ανδρονίδης

Γιώργος Αποστολίδης

Ελένη Βασιλείου-Βαρούδη

Ανδρέας Γκένιος 

Μαριάννα Δώδου

Δέσποινα Καϊτατζή-Χουλιούμη

Ιωσήφ Μανίκης

Χριστίνα Παπαδημητρίου

Ντίνα Παπούδα

Βασίλης Τριγωνίδης-Καράδαης

 

Οδυσσέας Ελύτης, Χρόνος δεσμώτης και χρόνος λυόμενος

 

Η σημασία του χρόνου στην ζωή μας

 

O παραμορφωτικός καθρέφτης

 

Άντον Τσέχωφ (1860-1904)

O παραμορφωτικός καθρέφτης 
(Διηγήσεις του Δωδεκαημέρου)

μτφρ. από τα ρώσικα: Ελένη Κατσιώλη  

Μπήκαμε με τη γυναίκα μου στο σαλόνι. Μύριζε βρύα και υγρασία. Εκατομμύρια αρουραίοι και ποντικοί πετάχτηκαν στις άκρες καθώς φωτίσαμε τους τοίχους που είχαν να δουν φως έναν ολόκληρο αιώνα. Όταν κλείσαμε πίσω μας την πόρτα, φύσηξε αέρας και ανακάτεψε τα χαρτιά που ήταν στοιβαγμένα στις γωνίες. Το φως έπεσε πάνω τους και είδαμε παλιά κείμενα και μεσαιωνικές εικόνες. Στους πρασινισμένους από τους χρόνους τοίχους κρέμονταν πορτρέτα προγόνων που έμοιαζαν να κοιτούν αλαζονικά και αυστηρά, σαν να ήθελαν να πουν:

«Θα ’θελα να σε δείρω, αδελφέ!»

Τα βήματά μας ακούγονταν σε όλο το σπίτι. Στον βήχα μου απαντούσε η ηχώ, η ίδια ηχώ που κάποτε απαντούσε στους προγόνους μου…

Ο άνεμος ούρλιαζε και στέναζε. Από την καμινάδα κάποιος έκλαιγε, και σε αυτό το κλάμα ακουγόταν μια απόγνωση. Μεγάλες σταγόνες βροχής χτυπούσαν στα σκοτεινά, θαμπά παράθυρα και το χτύπημά τους με οδηγούσε σε θλίψη.

– Ω, πρόγονοι, πρόγονοι! Είπα, αναστενάζοντας με νόημα. – Αν ήμουν συγγραφέας, κοιτάζοντας αυτά τα πορτρέτα, θα έγραφα ένα μεγάλο μυθιστόρημα. Αφού καθένας από αυτούς τους γέρους ήταν κάποτε νέος και ο καθένας ή για τον καθένα υπήρχε ένα ρομάντζο… και τι ρομάντζο! Ρίξτε μια ματιά, για παράδειγμα, σε αυτή τη γριά, την προγιαγιά μου. Αυτή η άσχημη, τερατώδης γυναίκα έχει τη δική της, πολύ ενδιαφέρουσα ιστορία. «Βλέπεις, -ρώτησα τη γυναίκα μου,- βλέπεις τον καθρέφτη που κρέμεται εκεί στη γωνία;»

Και έδειξα στη γυναίκα μου έναν μεγάλο καθρέφτη με μια μαυρισμένη χάλκινη κορνίζα που ήταν κρεμασμένος στη γωνία κοντά στο πορτραίτο της προγιαγιάς μου.

«Αυτός ο καθρέφτης έχει μαγικές ιδιότητες: κατέστρεψε την προγιαγιά μου». Πλήρωσε γι’ αυτόν ένα τεράστιο ποσό και δεν τον αποχωρίστηκε μέχρι τον θάνατό της. Κοιταζότανε σ’ αυτόν μέρα και νύχτα, δεν σταματούσε να κοιτάζεται ακόμα κι αν έπινε ή έτρωγε. Ξάπλωνε να κοιμηθεί, και κάθε φορά τον έπαιρνε μαζί της στο κρεβάτι και, πεθαίνοντας, ζήτησε να τον βάλουν μαζί της στο φέρετρο. Δεν εκπλήρωσαν την επιθυμία της επειδή ο καθρέφτης δεν χωρούσε στο φέρετρο.

Η συνέχεια στο διαδικτυακό περιοδικό "περί ου"

Άξονες (δυνάμει) προσέγγισης στο θέμα μας "Το πρόσωπο και ο χρόνος"

 

Πρόσωπο = ταυτότητα

• Η οντότητα/ύπαρξη/ταυτότητά μας -τουλάχιστον σε πρώτο χρόνο- ταυτοποιείται από το πρόσωπό μας. 
• Το πρόσωπο είναι το βασικό σημείο της πρόσοψής μας, της εικόνας δηλ. που δίνουμε στους άλλους.
• Χαρακτηριστικά του προσώπου: μάτια/βλέμμα, στόμα/χαμόγελο, μέτωπο, πηγούνι, μάγουλα, επιδερμίδα, μαλλιά κλπ
• Στο πρόσωπό μας μπορεί να αποτυπώνεται η σωματική και ψυχική μας υγεία, ο χαρακτήρας, η ηλικία, η δουλειά μας, οι συνθήκες της ζωής, η αισθητική, τα πρότυπα ομορφιάς και κοινωνικού status που υιοθετούμε κλπ, αλλά και όπως αυτά μεταλάσσονται μέσα στον χρόνο.
• Πρόσωπο και προσωπικότητα

Ο καθρέφτης μέσο αυτογνωσίας (;) αλλά και παραμόρφωσης.

• Κι αν κάνεις να κοιτάξεις σε αυτόν ή στον άλλο καθρέφτη, πίσω απ’ τη σκόνη και τις ραγισματιές, διακρίνεις πιο θαμπό και πιο τεμαχισμένο το πρόσωπό σου, το πρόσωπό σου που άλλο δε ζήτησες στη ζωή παρά να το κρατήσεις καθάριο κι αδιαίρετο. (Γιάννης Ρίτσος, Η σονάτα του σεληνόφωτος)

Πρόσωπο και Χρόνος

• Το αληθινό (;) μας πρόσωπο όπως ξυπνάμε αλλά και οι μεταμορφώσεις του στην διάρκεια της μέρας και των χρόνων.
• Πρόσωπο VS Χρόνος. Σχέση εχθρική ή -στην καλύτερη περίπτωση- συμφιλιωτική. Σπανιότερα είναι μια αγαπητική σχέση.
• Το αποτύπωμα του χρόνου στο σώμα και το πρόσωπο. 
• Ο χρόνος (φύση των πραγμάτων) και η εγωπάθεια/φιλαρέσκεια. 
• Η παρέμβαση του ανθρώπου στα σημάδια του χρόνου. Προσωπεία/μάσκες, πλαστικές επεμβάσεις κλπ. Στόχος: η νεότητα ή έστω η αντιγήρανση. 
• Ο αμείλικτος βιολογικός (προσθετικός ή αντίστροφος) χρόνος. 
• Ο χρόνος του σύμπαντος, το άχρονο απέκεινα, η υπερβατική αχρονία, άραγε  μπορεί να απεικονιστούν στο ανθρώπινο πρόσωπο;
• Η σχετικότητα του χρόνου και η υποκειμενική στάση μας απέναντί στον χρόνο (να "μεγαλώσουμε γρήγορα" ή να τον καθυστερήσουμε, συστολή-διαστολή)

Πρόσωπο και Κοινωνία

• Το πρόσωπο της ανθρώπινης πορείας αποτυπώνεται σε όλες τις πολιτισμικές εκφάνσεις (επιστημονικές, καλλιτεχνικές κλπ). Γι’ αυτό και είναι σημαντική η εκπαίδευση και η πολύπλευρη παιδεία (γράμματα, θέατρο, μουσεία κλπ).
• Στα πρόσωπα των ανθρώπων καθρεφτίζεται η κοινωνία, αλλά και το πρόσωπο της κοινωνίας διαμορφώνει τα πρόσωπα και τα προσωπεία μας.
• Πρόσωπο (ό,τι μπορούμε να αναγνωρίσουμε ως αληθινο, ανεπιτήδευτο, αυθεντικό εαυτό) και προσωπεία για ποικίλες περιστάσεις/συνθήκες. 
• Στα πρόσωπα των ανθρώπων διαβάζουμε τις όποιες απόψεις των άλλων και τις δικές μας περί ωραίου, ιδιαιτερότητας, συμπερίληψης/ο άλλος-η-ο.
• Πρόσωπο και προσωπικότητα. Μετά από κάποια ηλικία, ο καθένας είναι υπεύθυνος για το πρόσωπο που έχει φτιάξει. (Αβραάμ Λίνκολν, 1809-1865)
• Οι σχέσεις/συναντήσεις μας «πρόσωπο-με-πρόσωπο». Πρόσωπο ανωνυμίας, avatar, πλαστά προφίλ.
• Ο χρόνος είναι χρήμα;

Πρόσωπο και Φιλοσοφία

• Πρόσωπο-φαίνεσθαι και Ουσία-Είναι.
• Πρόσωπο και Ηθική (αξίες, αρετές, αυστηρότητα/πουριτανισμός). Oscar Wilde, Το πορτρέτο του Dorian Gray
• Χρόνος σύμμαχος, μοχλός της λήθης ή όργανο για την αλήθεια;

Πρόσωπο και Ψυχολογία/Ψυχανάλυση 

• Οι ρυτίδες της καρδιάς και του προσώπου. 
• Vultus est index animi (= το πρόσωπο είναι ο δείκτης της ψυχής). Το πρόσωπο είναι μια εικόνα του μυαλού με τα μάτια για μεταφραστές του. (Κικέρων, ρήτορας & πολιτικός, 106-43 πΧ)
• Η ανάγκη του ελεύθερου-προσωπικού χρόνου για την προσωπική ανάπτυξη.

Πρόσωπο και Τέχνες

• Η προσωποποίηση ως λογοτεχνική ανάγκη να αποδώσουμε ανθρώπινες ιδιότητες σε έμψυχα και άψυχα ή σε αφηρημένες έννοιες. 
• Η σχέση του ανθρώπου/προσώπου με τον Χρόνο αποτελεί θέμα στην λογοτεχνία και στις τέχνες: ζωγραφική (προσωπογραφίες/πορτρέτα), γλυπτική, μουσική, θέατρο, κινηματογράφο, φωτογραφία, χορό. Ο λόγος που μερικά πορτρέτα δεν φαίνονται αληθινά είναι ότι κάποιοι άνθρωποι δεν κάνουν καμία απολύτως προσπάθεια για να μοιάσουν με την εικόνα τους.(Σαλβαντόρ Νταλί, 1904-1989)
• Το πρόσωπο στην μυθολογία: το όραμα της Μέδουσας, το βλέμμα του Ορφέα, ο Νάρκισσος.
• Καλό (με την έννοια του ωραίου και ηθικού) το κάθε τι στην ώρα του. (Σοφοκλής)

Οι παραπάνω άξονες και παράμετροι του θέματος βασίζονται εν πολλοίς στην πρόταση της Μαριάννας Δώδου, και φυσικά μπορούν να εμπλουτιστούν ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και της οπτική του καθένα.

Οδεύοντας προς το project του 2025

 

...

και αφού ολοκληρώσαμε το project "Ταξίδι" του 2024 με την παρουσίασή του στην Δημόσιο Βιβλιοθήκη Σερρών

ήρθε η ανάπαυλα 

και προς το τέλος του καλοκαιριού τέθηκε το ερώτημα "Ποιο θα είναι το επόμενό μας θέμα;" Ας προτείνουμε θέματα.

και είχαμε 15 προτάσεις: Φαντασία, Κωνσταντίνος Ξενάκης, Σώμα, Όνειρο, Χρώματα, Χρόνος και τόπος, Το πάθος, Ο χρόνος, Το πρόσωπο και ο χρόνος, Δύο, Ακοινώνητες κοινωνίες;, Ουτοπία, Τέσσερις εποχές, όνειρο (ή Όνειρα...), Τέχνη ή επιστήμη;

και τότε κατά την ανοιχτή ψηφοφορία επιλέχθηκε ως θέμα για τις διαδικτυακές μας συναντήσεις το 2025 Το πρόσωπο και ο χρόνος, που πρότεινε η Μαριάννα Δώδου

κι έτσι προέκυψε η Πρόσκληση ενδιαφέροντος για το καινούριο μας project.